tað hk.
[skilgr.] Saur úr fé eða hrossum.
[skýr.] Tað, einkum sauðatað, var mikið notað til eldsneytis á árum áður en einnig til áburðar. Sauðatað sem fé hafði legið á og stungið var út úr húsum í flögum var nefnt skán.
[enska] dung
taðaska kv.
[skilgr.] Aska sem verður til þegar taði er brennt.
[skýr.] Taðaska er dálítið grófgerð, líkt og sendin. Hún þótti ágætur undirburður á gólf, einnig var hún borin í ull á lömbum til að koma í veg fyrir lús.
[enska] dung ash
tálgukol hk.
[sh.] svartaraf
[skilgr.] Mjög hörð tegund af kolum sem hægt er að gljáslípa og nota í skartgripi. [skýr.] Á Íslandi hafa fundist perlur úr tálgukoli, flestar frá síðmiðöldum. Tálgukol finnast ekki á Íslandi en eru býsna algeng á Bretlandseyjum, Spáni og í Frakklandi. Þau myndast þegar viður lendir í kyrrstæðu vatni og steingerist.
[enska] jet
tálgusteinn kk.
[skilgr.] Samheiti yfir ýmsa mjúka nytjasteina sem hægt er að tálga til og móta. [skýr.] Á Íslandi eru tálgusteinar einkum úr móbergi. Úr þeim hafa t.d. verið gerðir snældusnúðar.
[enska] carvable stone
teiknirammi kk.
[skilgr.] Áhald, rammi sem oftast er 1 x 1 m að stærð og í hann strengt hnitakerfi með snúrum
[skýr.] Teiknirammi er mesta þarfaþing í fornleifauppgrefti þegar teikna þarf t.d. grjótdreifar. Ramminn er þá lagður yfir viðfangsefnið í stefnu við hnitakerfi uppgraftarins og mælt útfrá hnitakerfi rammans.
[enska] planning frame
tin hk.
[skilgr.] Ljósgrár málmur, frumefni (Sn).
[skýr.] Tini var gjarnan blandað saman við aðra málma, t.d. saman við kopar til að fá brons.
[enska] tin
torf hk.
1. [skilgr.] Grassvörður, yfirborðslag jarðvegs ýmist í mýrum eða á valllendi, oft seigt af rótarflækjum.
[skýr.] Torf var eitt mikilvægasta byggingarefni á Íslandi allt fram til loka 19. aldar og sumstaðar lengur, auk grjóts og timburs. Yfirleitt var einhver torfrista á hverjum bæ en val á torfristustað fór nokkuð eftir því í hvað átti að nota torfið. Til að mynda voru hnausar sem átti að nota til hleðslu yfirleitt stungnir í mýrum en þaktorf, sem þurfti að vera fremur þunnt og þurrt, rist í valllendi. Mismunandi heiti eru notuð um ólíkar einingar torfs, t.d. strengur, klömbruhnaus, snidda og kvíahnaus.
[enska] turf
2. [skilgr.] Gamalt heiti yfir mó.
[enska] peat
torfhrun hk.
sjá hrun
[enska] turf collapse
torfristustaður kk.
[sh.] rista
[skýr.] Torfristustaður er náma, staður þar sem torf hefur verið rist.
[enska] turf cutting place
tóft kv.
1. [skilgr.] Tóft er (oft vallgrónar) leifar af hrundu mannvirki sem hefur verið hlaðið úr torfi og/eða grjóti.
[enska] ruin
2. [sh.] heytóft [skilgr.] Tóft eða heytóft er þaklaust hólf með hlöðnum veggjum sem haft var til að geyma hey. [skýr.] Heytóftir voru oft sambyggðar útihúsum, einkum norðanlands og vestan.
tófugildra kv.
sjá refagildra
traðir kv.ft.
[skilgr.] Gata í túni, oft heimreið, sem hefur verið hlaðið meðfram til beggja hliða til að verja túnið fyrir ágangi manna og skepna.
[skýr.] Hugtakið er sjaldnar notað í eintölu, tröð.
[enska] fenced road
tröð
sjá traðir
tungunæla kv.
[skilgr.] Tungunæla er sérstök gerð nælu frá víkingaöld. Tungunælur eru stýfðar í annan endann en bogadregnar í hinn. Undirlagið er slétt, niellerað, en framhliðin ríkulega skreytt.
[skýr.] Tungunælur eru sjaldgæfar og aðeins tvær slíkar hafa fundist á Íslandi, báðar í kumlum.
[enska] tongue shaped brooch
tún hk.
[skilgr.] Grasvöllur umhverfis bæ, fjárhús eða jafnvel stekk sem borið hefur verið á og sleginn.
[skýr.] Stundum hafa tún verið afmörkuð með hlöðnum garði, túngarði. Tún umhverfis býli nefnast heimatún.
[enska] hayfield
túngarður kk.
[skilgr.] Garðlag umhverfis tún að hluta eða öllu leyti.
[enska] homefield boundary
tvíkuml hk.
[skilgr.] Kuml þar sem tveir menn hafa verið jarðsettir í sömu gröf.
[skýr.] Tvíkuml getur annaðhvort átt við kuml þar sem bæði líkin hafa verið greftruð samtímis eða þar sem annað líkið hefur verið grafið ofan í eldra kuml. Íslensk tvíkuml eru ekki algeng en dæmi um slíkt er þó kuml sem fannst á Kaldárhöfða í Grímsnesi. [enska] double burial